Архив рубрики: Выставки

«Уруйдуубун дьоммун – сэргэбин» Григорий Григорьевич Туранатев анал быыстапката

Биһиги музейбыт Балаҕан ыйын 25 күнүгэр 2020 сылга «Уруйдуубун дьоммун – сэргэбин» диэн Григорий Григорьевич Турантаев үбүлүөйдээх 70 сааһын көрсө, биир дойдулаахтарын албан ааттарын үйэтитиигэ үлэлэрин, суруналыыс быһыытынан суруйууларын, хаартыскаҕа түһэриилэрин түмэн, тус бэйэтэ таҥан оҥорбут кинигэтэ тахсыбытын дьоҥҥо-сэргэҕэ билиһиннэрэр быыстапка тэриллибитэ. Григорий Григорьевич уһун сылларга биһиги музейбыт солбуллубат үлэһитэ, СР культуратын туйгуна, Чурапчы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо, РФ суруналыыстарын, худуоһунньуктарын айар сойуустарын чилиэнэ, СР уус-уран оҥоһуктарга норуотун маастара, СР спордун, үлэ, культура бэтэрээнэ, кыраайы үөрэтээччи. Кини улуус историятын сырдатаччылартан, биллэр-көстөр дьонун үйэтитээччилэриттэн биир бастыҥнара, эргиччи талаанынан, улуус музейын сайдыытыгар улахан кылаатын киллэрбитинэн биллэр. Бу кинигэ Россияҕа «Өйдөбүнньүк уонна Албан аат», Саха сиригэр «Дойдуга бэриниилээх буолуу» сылларыгар таҥыллан тахсыбыта кэрэхсэбиллээх, дириҥ суолталаах.

 

Республиканскай музейнай биеннале.

Ахсынньы 7-8 күнүгэр биһиги музейбыт  Ем.Ярославскай аатынан саха музейыгар республиканскай биенналега уонна Староватовскай ааҕыыларга кыттыыны ылан кэллэ. Республикаҕа биир бастакынан төрүттэммит П.Х.Старватов аатынан кыраайы үөрэтэр музей 100 сылыгар анаммыт дьаһаллары СӨ музейдарын управлениета, «Бүлүү куорат» МТ уонна П.Х. Староватов аатынан Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр музей сүрүннээн ыыттылар. Тэрээһиҥҥэ Саха сирин араас муннуктарыттан 15 улахан музей кыттыыны ылла. Биһиги музейбыт «Уу, уот, салгын “тыыннаах” Күөсчүт Көкөөнөй аҕаспыт алгыһынан» диэн  быыстапканы туруорда. Быыстапкаҕа сүрүннээн музей фондатыгар харалла сытар А.А.Саввин хомуйбут арааһынай туой иһиттэрэ уонна туой иһиттэр сиэдэрэй ойуулаах кыырпахтарын коллекцията туруорулунна. Быыстапкабыт ис-хоһоонугар ситэрии быһыытынан биир дойдулаахпыт,  П.П.Романов аатынан художественнай училище (колледж) преподователя, сүрүн профессиональнай дисциплинэлэр отелениеларын сэбиэдиссэйэ В.П.Божедонова бэйэтэ оҥорбут Чурапчы Болтоҥотугар Ухаанньыйа диэн сиртэн  А.А.Саввин  1941 с.  XVI үйэтээҕи көмүүттэн булбут саамай былыргы үс атахтаах чороонун реконструкциятын аҕалан туруорда.

Ону тэҥэ А.П. Гоголев аатынан Чурапчытааҕы оҕо искусствотын оскуолатын П.А.Екечьямов үөрэтэр ДПИ кылааһын үөрэнээччилэрэ музейга баар туой иһиттэри хайдах баарынан үтүгүннэрэн оҥорбут үлэлэрэ туран киэҥ сэҥээриини ыллылар. Россия художниктарын Союһун чилиэнэ, СӨ культуратын туйгуна, биир дойдулаахпыт, биллиилээх художник-керамист Мария Николаевна Гуляева-Туойа кэлэн быыстапкабытын сэргии көрөн, сэҥээрэн, туой иһит туһунан бэйэтин көрүүлэрин, билиитин үллэстэн, кылгастык күөсчүт эбээтин туһунан кэпсээн барбыта олус интэриэһинэй буолла.

Хас биирдии кыттаачы музей тус туспа, ураты тупсаҕай көстүүлээх экспозиция туруорбутун дьүүллүүр сүбэҕэ, көрөөччүлэргэ  темаларын ис хоһоонун сиһилии кэпсээн экспонаттарын билиһиннэрдилэр. Салгыы биллиилээх кыраайы үөрэтээччи П.Х.Староватов аатынан ааҕыыларга республика кыраайы үөрэтэр музейдарын историяларын, кыраайы үөрэтэр музейдар үлэлэрин хайысхаларын сырдатар, кыраайы үөрэтэр музейдар сайдыыларыгар, төрүттэниилэригэр улахан кылааттаах дьоннору кэпсиир дакылааттары иһиттибит. Бэйэбит музейбыт историятын, проектнай үлэлэрин туһунан дакылааттарынан кыттыыны ыллыбыт.

Мустубут музей эйгэтин үлэһиттэрэ бэлиэтээһиннэринэн бу кэнники сылларга өтөрүнэн ыытылла илик сүрдээх интэриэһинэй, киэҥ далааһыннаах тэрээһин буолла.

         

Ким Конфеевич Колесов айымньылаах үлэлэринэн, төрөөбүтэ 80 сылыгар анаммыт «ОЛОҤХО ДОЙДУТУН ОҺУОРДААХ ТОЙУГА» диэн быыстапка үлэтин саҕалаата.

Ким Конфеевич Колесов айымньылаах үлэлэринэн, төрөөбүтэ 80 сылыгар анаммыт «ОЛОҤХО ДОЙДУТУН ОҺУОРДААХ ТОЙУГА» диэн быыстапка үлэтин саҕалаата.

Сэтинньи 23 күнүгэр быыстапканы үөрүүлээхтик арыйыы тугэнигэр үгүс киһи, оҕо – аймах мустан, Ким Конфеевич туһунан үгүс ахтыылар оҥоһуллан, истиҥ – иһирэх тыллар этилиннилэр. А.П. Гоголев аатынан Чурапчытааҕы оҕо искусствотын оскуолатын сольнай кылааһын кэрэчээн үөрэнээччилэрэ ырыаларынан – тойуктарынан  ыалдьыттары сэргэхситтилэр. Ким Конфеевич олоҕун доҕоро, үлэ ветерана, Саха республикатын культуратын туйгуна Александра Егоровна Колесова минньигэс алаадьытынан, амтаннаах саламаатынан ыалдьыттары күндүлээн сэргэх тэрээһин буолла.

   

  

Ким Конфеевич 1937 сыллаахха Хаҥалас улууһун Сата диэн сиригэр  айылҕаттан бэриллибит дэгиттэр талааннаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүтэ. Ким Конфеевич эһэтэ-мындыр булугас өйдөөх тимир yyha, аҕата — өйдөөх сытыы тыллаах суруналыыс, ийэтэ — көмүс илиилээх иистэнньэҥ этилэр.

1962 сыллаахха Дьокуускайдааҕы художественнай училищены бүтэрэн, Чурапчы оройуонун Дириҥ орто оскуолатыгар художественнай кылаас оҕолорун үөрэппитэ. Ол кэмҥэ Хабаровскайдааҕы пединститут художественнай графическай факультетын ситиһиилээхтик бүтэрбитэ.

Бэйэтин айар дьарыгын үөрэнэ да, үлэлии да сылдьан сайыннарар баҕатын, дьүккүөрдээх санаатын ыһыктыбакка, мамонт муоһуттан, маска быһан этюдтары, хартыыналары айбыта, оҥорбута элбэх.

Онтон сиэттэрэн 1994 сыллаахха Үгүс үтүө айар куттаах дьоннор уутуйан үөскээбит сирдэригэр Кындалга дьонунуун, кэргэниниин Александра Егоровналыын бэйэлэрин баҕаларын, ылыммыт санааларын күүһүгэр тирэҕирэн историко-этнографическай хайысхалаах картиннай галереяны аспыттара. Онтон салҕыы дьоҥҥо-сэргэҕэ, үүнэр көлүөнэ ыччаттарга билиһиннэриэххэ диэн өйтөн-санааттан, дьиэ кэргэнин, уруу-аймах дьоннорун көмөлөһүннэрэн 2001 сыллаахха «Олоҥхо дойдута» комплексы олоххо киллэрбитэ. Бу комплекс олоххо киирэригэр Саха Республикатын бастакы Президенэ М.Е. Николаев «2000 үтүө дьыала» диэн инициативата олук буолбута.

Бэйэтин санааларын, көрүүлэрин түмэн, көннөрү киһи, оҕо-уруу өйүгэр-санаатыгар тиийэр, өйдөнөр гына үөрэтэн билбит билиитин баһылаабыт сатабылын туһанан бу үлэни саҕалаабыта. Бу улахан дьыаланы ылсарыгар эдэр эрдэҕиттэн өйүгэр-санаатыгар иитиэхтии сылдьыбыт ыра санаатын художественнай училищены үөрэнэн бутэрэр дипломнай үлэтигэр  «Олоҥхоһут» диэн композицияны онорбута бигэ тирэх буолан кыым сахпыта. Онно кини өр сыллаах айар үлэтэ барыта түмуллүбүтэ. Олоҥхо дьиэтин бэйэтин талаанынан, билиитинэн ситэрбитэ, ону таһынан ирбэт тоҥ араҥатыгар олоҥхо дьонун образтарын муустан оҥорорго холонон көрбүтэ.

Ким Конфеевич айар үлэтэ саҕаланыаҕыттан өбугэлэрин үгэстэрин дириҥник үөрэппитэ. Кини оҥоһуктарын чочуйарыгар, былыргы норуот маастардарын үгэстэрин тутуһара, ону дакаастыыра, дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдэ сатыыра.

Улууспутугар памятниктары, өйдөбүнньүк бэлиэлэри сэргэхсүтүүгэ уонна айан туруорууга өйүн-санаатын, күүһүн-күдэҕин ууран үлэлээбитэ. Элбэх сыллаах үлэтин түмүгэр үгүс дипломнарынан, грамоталарынан, махтал суруктарынан наҕараадаламмыта, ЮНЕСКО национальнай комитетын биһирэбилин ылбыта.

Ким Конфеевич айымньылаах үлэтин туоһуларынан кини үгүс Республикаҕа, Россияҕа ыытыллыбыт, Аан дойдутааҕыга тиийэ  үрдүк таһымнаах, быыстапкаларга ситиһиилээхтик кыттыбыта дакаастыыр. Ол курдук кини үлэлэрэ Японияҕа,  Америка Холбоһуктаах Штаттарыгар, Германияҕа, Францияҕа биһирэбили ылбыттара.

Билигин кини үлэлэрэ Чурапчы, Сунтаар, Нерюнгри музейдарыгар, Дьокуускай куорат «Симэх» галереятыгар, Е.Ярославскай аатынан Хотугу норуоттар историяларын уонна культураларын государственнай музейыгар, Москватааҕы постпредствоҕа, Казахстан, Япония музейдарыгар уонна чааһынай коллекцияларга бааллар. Cаха Pеспубликатын аатыттан бэлэххэ барбыт барбыт үлэлэрэ үгүстэр.

Ким Конфеевич өр сыллаах айымньылаах үлэтин түмүгэ улууспут историятыгар, ытык дьонноругар, үүнэр кэлүөнэҕэ умнуллубакка үтүө холобур буола турдун.

       

Быыстапка  күннэтэ ахсынньы 25    дылы 10.00 ч. – 13.00 ч., 14.00 ч. – 18.00 ч. үлэлиир.

«ОЛОҤХО ДОЙДУТУН ОҺУОРДААХ ТОЙУГА»

Чурапчы улууһугар Аан дойду чулуу айымньытынан ааттаммыт саха улуу олоҥхотугар анаммыт күннэр чэрчилэринэн, Педагогическай үлэ ветерана, норуот маастара, СССР уонна Саха Республикатын культуратын туйгуна, Российскай Федерация художниктарын союһун чилиэнэ, Саха Республикатын культуратын үтүөлээх үлэһитэ, Хоптоҕо, Болтоҥо, нэһилиэктэрин бочуоттаах гражданина, биллиилээх худуоһунньук, уус, муосчут, Кындалга «Олоҥхо дойдута» культурнай этнографическай комплексы тэрийбит олонхоһут-уруһуйдьут

КИМ КОНФЕЕВИЧ КОЛЕСОВ (1937-2013) төрөөбүтэ 80 сылыгар анаммыт

 «ОЛОҤХО ДОЙДУТУН ОҺУОРДААХ ТОЙУГА» 

 быыстапка аһыллыыта сэтинньи 23 күнүгэр күнүс 15.00.ч. буоларыгар Чурапчы улууһун олохтоохторун уонна ыалдьыттарын кэлэн көрөргүтүгэр, сэҥээрэргитигэр ыҥырабыт.

Быыстапка сэтинньи 23 күнүттэн ахсынньы 25 күнүгэр дылы 10.00 ч. – 13.00 ч., 14.00 ч. – 18.00 ч. үлэлиир.

Буолар сирэ: Чурапчы с. Горькай уул. 16, А.А.Саввин аатынан Чурапчытааҕы история уонна этнография музейа.

Чурапчы ОЛОҤХОҺУТТАРЫН уонна ОЛОҤХОНУ ҮӨРЭТЭЭЧЧИЛЭРИН МӨССҮӨННЭРЭ

ОЛОҤХО – КИҺИ АЙМАХ ЧУЛУУ АЙЫМНЬЫТА

Чурапчы ОЛОҤХОҺУТТАРЫН уонна ОЛОҤХОНУ ҮӨРЭТЭЭЧЧИЛЭРИН МӨССҮӨННЭРЭ

2015 сыллаахха Чурапчыга буолбут Олоҥхо ыһыаҕын көрсө сорудах ылбытым Чурапчы олоҥхоһуттарын уонна олоҥхону үйэтитээччилэр  мөссүөннэрин үйэтитэн портреттарын оҥорорго. Үлэбин олоҥхоһуттар хаартыскаларын булууттан саҕалаабытым… хаартысканы булуу саамай ыарахан этэ. Бастатан олохтоох Саҥа Олох хаһыатка нэһилиэнньэттэн көмөлөһүн диэн биллэрии таһаарбытым. Куоратка Гуманитарнай институтка, Кулаковскай киинигэр сылдьыбытым…бэйэбит олоҥхону үөрэтээччилэрбит   М.А.Герасимова уонна К.Г. Тарабукина хаартыскалары биэртэрэ, олоҥхо ыһыаҕынан сибээстээн нэһилиэктэри кэрийэр культура үлэһиттэрин кытта сылдьыспытым… Ити курдук сыралаһан араас МӨЛТӨХ  хаачыстыбалаах, сороҕо омооно эрэ көстөр, кыракый размердаах уопсай хаартыскалартан быһа тардан ылааһын, барыта 22 олоҥхоһут уонна 8 олоҥхону үөрэтээччи мөссүөннэрин булбутум…

ОЛОҤХОҺУТТАР: Местников Николай Петрович – Олонхоһут Ньоодуска Ньукулай, Ноговицын Семен Алексеевич – Сааскыйар Сэмэнэ, Платонова Ульяна Екимовна – Уус Ылдьаана, Тимофеев Афанасий Васильевич, Протасов Николай Николаевич – Ньукулачча, Федоров Константин Лукич – Көскөйөр Көстөкүүн, Илларионов Никифор Михайлович, Софронов Алексей Алексеевич, Попов Изот Гурьевич, Сибирякова Прасковья Дмитриевна, Яковлев Семен Андреевич –Эрилик Эристиин, Хомподоев Николай Саввич, Тимофеев-Теплоухов ИннокентийГурьевич, Тарасов Николай Петрович, Федоров Григорий Гаврильевич, Терютина Пелагея Михайловна – Ырыа Ымыычаан, Кузьмин Софрон Давыдович –Олонхоһут Соппуруон, Дыдаев Герасим Николаевич, Доҕордуров Михаил Федосеевич, Попов Дмитрий Григорьевич, Титов Яков Александрович – Дьүлэй Бүөкээн, Дьяконов Николай Михайлович, Попов Николай Филиппович –Ньукулаас Боппуок, Николаев…

ОЛОҤХОНУ ҮӨРЭТЭЭЧЧИЛЭР: Дьяковский Дмитрий Иванович –Сэһэн Боло, Ефимова Диана Гаврильевна, Ермолаев Василий Федотович, Решетникова Аиза Петровна, Лазарев Дмитрий Петрович, Новгородов Семен Андреевич, Васильев Георгий Митрофанович, Саввин Андрей Андреевич –Өндөрүүскэ Саабын.

Булбут хаартыскаларым төһө да мөлтөхтөрүн иһин реставрациялыырым чөллөрүгэр түһэрэрим, оҕо эрдэхпиттэн хаартысканан түһэриинэн дьарыктаммытым уонна билиҥҥи компьютер үйэтигэр фотошоп программаны билэрим абыраабыта… салгыы маслянай красканан ОЛОҤХО ЫҺЫАҔАР дылы успейдаары, үлэлии сылдьар киһи, сарсыарда эрдэлээн, киэһээ хойукка дылы уонна субботаны өрөбүлү туһанан сылтан ордук сыралаһан бүтэрбитим…Намнааҕы пед.училищены, Хабаровскайдааҕы пед.институт художественно-графическай факультетын бүтэрбитим уонна элбэх араас таһымнаах быыстапкаларга кыттан Россия худуоһунньуктарын АЙАР Сойууһун чилиэнэ буоларым көмөлөстөҕө…

Бахсы олоҥхоһута Местников Николай Петрович- Ньоодуска Ньукулай  1959 сыллаахха 104 сааһыгар өлбүт. Олоҥхону үөрэтээччи Бахсыттан төрүттээх Решетникова Аиза Петровна.

Аны Чурапчыбытыгар буолбут ОЛОҤХОБУТ ЫҺЫАҔЫН түгэннэрин 2500 кэриҥэ кадры хаартыскаҕа түһэрбитим…үп харчы көрөллөрө буоллар ФОТОАЛЬБОМ да таһааран үйэтитиэххэ баара…

Ыһыахтыыр сирбит МАҔААЙЫ АЛААС

Парадтаан киирии кэмигэр биир АТ БУУННААН мөҕүстэ…хатаСАХА КЫЫҺА барахсан эр хаанын киллэрэн аттан СУУЛЛУБАТА! Ыһыахпыт ҮРДҮК тэрээһиннээхтик барарыгар ОЛУК уурда… Улуус сылгыһыттара Боотурускай Улуустан сыдьааннаах аныгы КЫЫС НЬУРГУҤҤА махталларын бэлиэтин УБАҺА анаабыттар үһү…

 Кыракый ОЛОҤХОҺУТ

Ити курдук үрдүк таһымнаахтык барбыт ОЛОҤХОБУТ ЫҺЫАҔА өрө күүрүүлээх УЛАХАН ОҺУОХАЙЫНАН түмүктэннэ…

Чурапчыбыт килбэйэр киинигэр, үрдугэр ОЛОҤХО ДЬИЭТЭ диэн кыраһыабай суруктаах бэртээхэй дьиэ дэндэйэн турар…дьэ бу дьиэҕэ ОЛОҤХОҺУТТАРБЫТ уонна онно сыһыаннаах дьон мэтириэттэрэ, ИННИКИ КӨЛҮӨНЭБИТ – ЫЧЧАТТАРБЫТ  билиилэригэр-көрүүлэригэр, кэккэлэччи ыйанан туруохтааҕа эбитэ буолуо (онно анаан оҥорторбуттара)…пока ону олохтоох ДЬАҺАЛТА наадалааҕынан ААХПАТ!

Григорий Турантаев – Почетный гражданин Чурапчинского наслега, Отличник культуры РС(Я), член Союза журналистов РФ, член творческого Союза художников РФ, Мастер народных художественных промыслов РС(Я), краевед, ветеран спорта РС(Я), ветеран труда.

 

Олунньу 21 күнүгэр Чурапчытааҕы музейга Бахсы нэһилиэгин историятын кэпсиир быыстапка аһылынна.

Олунньу 21 күнүгэр биһиги музейбытыгар Бахсы нэһилиэгин историятын кэпсиир быыстапка аһылынна. Быыстапка Бахсы диэн аат хантан кэлбититтэн саҕалаан күн бүгүҥҥэ диэри нэһилиэк историятын сүрүн кэрчиктэрин көрдөрөр. Бахсылар улахан ситиһиилэринэн нэһилиэктэрэ сурукка киирбитэ 385 сыла буоларын туоһулуур историческай ыспыраапканы ылбыттара буолар. Экскурсияны Жанна Федоровна Барашкова хайа баҕарар киһини сэҥээрдэр гына ыытта, өр сылларга үлэлээбэккэ турбут музейдарын саҥаттан сөргүтэн инники үлэлиир былааннарын, туристическай маршрут тэрийэр баҕа санаалаахтарын туһунан кэпсээтэ.
Ордук интэриэһинэйэ саҥа технологияны туһанан, «кюр код» диэн ньыманы киллэрэннэр дьон болҕомтотун тартылар. Мобильнай телефоҥҥа ОХЕ диэн босхо приложениены киллэринэн, анал кодтаах хаартыскаҕа тустаах киһи портретыгар телефоҥҥун чугаһаттаххына бу киһи бэйэтэ кэпсээбит ахтыыта видеонан көстөн кэлэр. Маннык кодтаах портреттар, хартыыналар элбэхтэр. Манна бэлэмнэнэн хас эмэ сыллаах үлэ баран, ол олоххо киирбитэ хайҕабыллаах суол.
Быыстапка аһыллыытыгар мустубут ыалдьыттары бука барыларын дэлэччи саха төрүт маанылаах этинэн-аһынан күндүлээтилэр, түмүгэр Бахсы былыргы үһүйээннэрин кэпсэттии буолла.
Бу тэрээһин өссө төгүл Бахсылар түмсүүлээхтэрин, биир санаанан үлэлииллэрин – хамсылларын туоһутунан буолла.

Выставка «Первые экспонаты Тойбохойского музея»


С выставкой по проекту Марты Ивановны Васильевой «Первые экспонаты Тойбохойского музея» в нашем музее побывала экспедиция из с.Тойбохой и с.Кутана Сунтарского улуса, состоящая из 13 школьников и 7 сотрудников музеев и учителей.